خدمتکارها

کتاب خدمتکارها؛ طنینِ شجاعت در دنیای تبعیض و سکوت

کتاب خدمتکارها (The Help) نوشته‌ی کاترین استاکت، یکی از پرفروش‌ترین و اثرگذارترین رمان‌های معاصر است که به لایه‌های پنهان نژادپرستی و نابرابری در دهه‌ی ۱۹۶۰ میلادی در ایالت می‌سی‌سی‌پی آمریکا می‌پردازد. داستان از زبان سه زن متفاوت روایت می‌شود: «اسکیتر»، دختری سفیدپوست و بلندپرواز که آرزوی نویسنده شدن دارد، و دو خدمتکار سیاه‌پوست به نام‌های «ایبیلین» و «مینی» که زندگی‌شان را وقف نگهداری از فرزندان خانواده‌های سفیدپوست کرده‌اند. این رمان، داستانِ اتحادی مخفیانه و خطرناک میان این زنان است تا واقعیاتی را بازگو کنند که جامعه‌ی آن زمان به شدت سعی در پنهان کردنشان داشت.

شکستن حصارهای نامرئی در رمان خدمتکارها

آنچه خدمتکارها را به اثری جذاب و ماندگار تبدیل کرده، تقابل میان «ظاهرِ آراسته» و «باطنِ ناعادلانه‌ی» جامعه است. کاترین استاکت با ظرافت نشان می‌دهد که چگونه دیوارهای نامرئی تبعیض، حتی صمیمی‌ترین روابط انسانی (مانند رابطه‌ی یک خدمتکار با کودکی که بزرگ می‌کند) را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شخصیت «اسکیتر» با زیر سؤال بردن هنجارهای محیط خود، تصمیم می‌گیرد کتابی بنویسد و در آن تجربیات واقعی خدمتکاران سیاه‌پوست را منتشر کند؛ تصمیمی که در آن دوران می‌تواند به قیمت جانِ همه‌ی آن‌ها تمام شود. این رمان ترکیبی است از لحظات خنده‌دار، غم‌انگیز و به شدت دلهره‌آور که مخاطب را تا صفحه آخر با خود همراه می‌کند.

چرا خدمتکارها یک کتاب فمینیستی تقاطعی محسوب می‌شود؟

اگرچه محور اصلی داستان نژادپرستی است، اما این اثر به وضوح در زمره‌ی آثار برتر در میان فهرست کتاب های فمینیستی مدرن جای می‌گیرد. استاکت در این رمان به مفهوم «فمینیسم تقاطعی» (Intersectionality) می‌پردازد؛ یعنی جایی که تبعیض جنسیتی با تبعیض نژادی و طبقاتی گره می‌خورد.

اتحاد زنانه علیه ساختار قدرت: در این داستان، تغییر بزرگ نه توسط سیاستمداران، بلکه توسط همبستگیِ میان زنانی ایجاد می‌شود که از جایگاه‌های اجتماعی متفاوتی برخوردارند.

نقد نقش‌های تحمیلی: رمان نشان می‌دهد که چگونه زنان سفیدپوست نیز در قالب‌های تنگِ اجتماعی (مانند اجبار به ازدواج و خانه‌داری) محصور شده‌اند، هرچند رنج آن‌ها با ستمِ مضاعفی که بر زنان سیاه‌پوست می‌رود، قابل مقایسه نیست.

قدرتِ روایت: این کتاب فمینیستی بر این اصل تأکید دارد که نوشتن و بازپس‌گیریِ روایت، اولین قدم برای کسب آزادی و استقلال است.

ارزش ادبی و تجربه خرید خدمتکارها

موفقیت خیره‌کننده‌ی این رمان منجر به ساخت یک فیلم سینمایی تحسین‌شده با همین نام شد که محبوبیت آن را دوچندان کرد. کاترین استاکت با استفاده از لهجه‌های بومی و توصیفات دقیق، فضایی خلق کرده است که خواننده خود را در میان گرمای سوزان می‌سی‌سی‌پی و تعلیقِ ناشی از افشای رازها حس می‌کند.

تصمیم برای مطالعه و خرید خدمتکارها، فرصتی است برای درک بهتر این حقیقت که تاریخ را نه فقط قهرمانان بزرگ، بلکه انسان‌های معمولی که جرئت گفتنِ حقیقت را داشتند، ساخته‌اند. این کتاب در ایران با ترجمه‌های متعددی روانه بازار شده است. با خرید خدمتکارها، شما صاحب اثری می‌شوید که به شما یادآوری می‌کند: «تو مهربانی، تو باهوشی و تو مهم هستی»؛ جمله‌ی معروفی از کتاب که به نمادی از عزت‌نفس و مقاومت در برابر تحقیر تبدیل شده است.