چکامه ی گذشته مرثیه ی روال

درباره کتاب:

شاید این تصور که مؤلف نیز جزیی است از یک نظام و نه همه ی آن نظام، برای اهل ذوق و زیبایی شناسی برخورنده باشد. اما آن چه در این مقالات تعیین کننده است ، روش است و لاغیر . از این روی بهیان، نویسنده ی این مقالات کوشیده است از تأثیرات شخصی و حس و حال های زیبایی شناختی ، چندان نگوید و اگر او مؤلف را نویسنده ای صاحب خصال شخصیِ نبوغ آسا نشان نداده است به این دلیل نیست که این ویژگی ها بی اهمیت اند، بلکه به این دلیل است که روش، مجازش نداشته است که از این ها بگوید.

شاپور بهیان درباره ی این کتاب گفت: «هدف من از نوشتن این مقالات تفسیر متون ادبی نبوده است. تفسیر براین فرض مبتنی است که متن اصلی حاوی واقعیتی است که خود متن آن را صریحاً نگفته است و اکنون وظیفه ی مفسر این است که آن گفتار متن را صراحت و روشنی بخشد ـ به گفته ی فوکو مفسر می خواهد آن گفتار موجز و کم گوی اصلی را، انگار که ساکت بوده است به درون گفتاری پرگوی بکشاند. مفسر براین مبنا عمل می کند که در متن چیزی خفته و در تاریکی مانده است و حالا او باید آن را بیدار کند و به روشنی بیاورد. او وظیفه ی خود می داند آنچه را که پیش تر گفته شده است، “ترجمه” کند.»

وی در ادامه گفت: «در این مقالات سعی من این بوده است که از این مفروضات اجتناب کنم. نخواسته ام نشان دهم که متن بازنمود واقعیتی است. متن را بازنمودِ واقعیت در نظر نگرفته ام. برعکس، برمبنای این فرض عمل کرده ام که متن، خود واقعیت اش را می سازد و این واقعیت از خلال گفتمان های یک دوره شکل می گیرد. به عبارت دیگر، کوشیدم نشان بدهم واقعیت در هر اثر چگونه ساخته می شود، نه این که چگونه بازنمایی می شود. »

وی افزود: «مبنای تقسیم بندی این مقالات، همین اصل یکتایی روش مخصوصاً در فصل نقد ادبی بوده است. در این فصل من به بررسی آثاری از ادبیات امروز ایران پرداخته ام و شاید همین موضوع، دلیل دیگری باشد برای در کنار هم قرار دادن این مقالات؛ در اینجا “نویسنده” را به عنوان مؤلف گفتمانی در نظر گرفته ام که نحوه ی دیدن و ساختن واقعیت برای او را مشروط کرده است؛ نه آدمی با این یا آن خصال شخصی که من دوست دارم یا ندارم. فصل دوم با عنوان پرطمطراق نظریه پردازی حاوی مقالاتی است که در آنها تا حد زیادی باز از همین روش استفاده کرده ام اما چون به موضوعات کلی تری متمایز از موضوعات مقالات فصل اول پرداخته ام، آنها را در این فصل گنجانده ام.»