حل مشکل

درباره کتاب:

ما انسانها مثل مسافران کشتی‎ای هستیم که باید غذای خود را از دریا بگیرند: ماهیان ریز و درشتی که تمام نیروی ماندن و پیش رفتن (و حتی جنگیدن با دزدان دریایی) به صید موفق آنها بستگی دارد. این ماهی ها همان «مشکلات» یا «مسأله های» زندگی ما هستند.

عجب! یعنی غذایی بهتر از این نبود؟ نه جانم! هستی، چون مسأله داری (و آنها که هستند و مسأله ندارند، خیلی مسأله‎‎دارند! درد بیدردی علاجش آتش است ...) اگر نتوانی ماهیهای خوبی بگیری و خوب ماهی بگیری کلاهت پس معرکه است! حالا ممکن است یکچند خانواده و دوستان و رفقا و ریش‎سفیدان و ... و روانشناسان برایت ماهی بگیرند امّا باید روزی برسد که ماهی خودت را بگیری و خودت ماهی بگیری. اینجاست که پای کتاب ۲۲ از مجموعه «روان و زندگی» نشر قطره به عرشه کشتی باز می‎شود: «آموختن شیوه ماهیگیری»

از نظر سازمان بهداشت جهانی WHO، «حل مشکل» (یا همان حل مسأله problem solving) یکی از ده مهارت اصلی برای زندگی بهتر است که در برنامه‎های «آموزش مهارتهای زندگی» در سرتاسر دنیا گنجانده می‎شود. دکتر سید مهدی صمیمی اردستانی، روانپزشک با بیش از ۱۲سال سابقه تدریس و درمان و استادیار دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، با قلمی روان و برانگیزاننده، با آوردن مثالهای متعدد و کاربردی و با شیوه پرسش و پاسخ به‎خوبی توانسته‎اند در یک کتاب بسیار کم‎حجم، خواننده را قدم به قدم با این مهارت آشنا کنند، هرچند «یادگیری مهارتهای زندگی و مهارت حل مشکل تنها با آموزش تئوری و یا مطالعه کتاب میسر نمی شود و لازم است افراد پس از یادگیری عملی برای متبحر شدن به تکرار بیشتر آن بپردازند.» (مقدمه مؤلف)

مهارت حل مشکل یکی از شیوه‎های مدیریت استرس است که بر روشهای منطقی استوار است و به ما امکان می‎دهد تا با طراحی مناسب و برنامه‎ریزی مشخص، به نحوی فعال و نه منفعل، مشکلات را رفع کنیم. پیش از آغاز کردن فرایند حل مشکل، غالباً ضروری است که هیجانات منفی‎ای را که از مشکل و نحوه مواجهه ما با آن برخاسته‎اند، تعدیل و مهار کنیم. یکی از راهها برای آرامسازی هیجانی، شناسایی گفتگوهای درونی منفی و تبدیل آن به گفتگوهای درونی یا همان افکار مثبت است. بعد از آنکه «گرد و غبار هیجان» کمی خوابید، می‎توان مراحل ششگانه حل مشکل را به ترتیب آغاز کرد:

۱. پذیرش مشکل: در این مرحله با مهربانی از سرزنش خودمان فاصله می‎گیریم و واقع‎بینانه «می‎پذیریم» که مشکلی «وجود دارد»

۲. تعریف دقیق مشکل: مشکلات پیچیده در این مرحله به مشکلات جزئی تری تجزیه می‎شوند و حل مشکل با مهم‎ترین آنها ادامه می یابد و بعد از اتمام آن سراغ بعدی می‎رویم. اگر به درک درستی از مشکل برسیم، راه حل، خود به خود از پی آن می‎آید. مراحل ۱ و ۲ مهم‎ترین مراحلند.

۳. بارش فکری (brainstorming): در این مرحله با به کارگیری قوه تخیل، خلاقیت، تجربه‎های قبلی‎مان، مشورت و مطالعه سعی می‎کنیم بدون ترس و سانسور کردن، راه حل های بیشتر و بیشتری برای مشکلمان بیابیم و همه این راه حلها را فهرست می‎کنیم. موضوع مهم در این مرحله «کمیت» راه حل‎هاست و بررسی کیفیت آنها به مرحله بعد اختصاص دارد.

۴. ارزیابی راه‎حل‎ها: برای ارزیابی راه‎حل‎ها و انتخاب بهترین آنها، مزایا و معایب هر راه‎حل را به شکل دو ستون در مقابل هم می‎نویسیم.

۵. انتخاب بهترین راه‎حل و اجرای آن: در این مرحله، راه‎حلی که بیشترین پیامد مثبت و کم‎ترین پیامد منفی پیش‎بینی‎شده را داشته باشد، انتخاب و اجرا می‎کنیم.

۶. بازبینی: بعد از اجرای راه‎حل به بازبینی نتایج آن در عمل می‎پردازیم و اگر رضایت‎بخش نبود، یا یکی دیگر از راه‎حل‎های مرحله ۳ را انتخاب و اجرا می‎کنیم یا دوباره به مرحله ۱ بازمی‎گردیم.

مطالعه این کتاب، اگر با تمرین و ممارست همراه شود، می‎تواند در ارتقای زندگی «ماهرانه» ما بسیار اثربخش باشد، به-ویژه اگر ما از زمره کسانی باشیم که به اندازه‎ای که از دانش برخوردارند، از «خرد» بهره‎ور نیستند:

الغرض! مسأله حل می‎خواهد
لوزه علم، عمل می‎خواهد ...1

پی نوشت:
1- از مرحوم سید حسن حسینی، با اندکی دستکاری

* معرفی کتاب از الف کتاب