بیوگرافی جی آر آر تالکین
خالق «سرزمین میانه» و پدر فانتزی مدرن. تالکین کیست؟
جان رونالد روئل تالکین (John Ronald Reuel Tolkien)، مشهور به جی. آر. آر. تالکین، به عنوان «پدر فانتزی مدرن» شناخته میشود. او نه تنها یک نویسندۀ داستانسرا، بلکه یک پروفسور برجسته دانشگاه، شاعر، مورخ و زبانشناس متخصص بود. داستانهای حماسی او، که آمیزهای از افسانه و سنت هستند، میلیونها نفر را در سراسر جهان شیفته خود کرده و به پرفروشترین اقتباسهای سینمایی هالیوود تبدیل شدهاند.
تالکین موجودات تخیلی پیچیدهای همچون هابیتها، اورکها و الفها را به ما معرفی کرد که در جهان پیشاتاریخی «سرزمین میانه» (Middle-earth) زندگی میکنند. برخی معتقدند جهانهای ساختۀ او نمادی از کشمکشهای قدرت در تاریخ کشورش هستند، برخی دیگر آن را متأثر از ایمان عمیق کاتولیک رومی او میدانند، و عدهای نیز آن را صرفاً زاییدهی تجربیات شخصی او میپندارند. در هر صورت، نمیتوان عظمت تخیل شکوهمند و جایگاه او را در میان بزرگترین نویسندگان تاریخ انکار کرد.
رونالد در ۳ ژانویه ۱۸۹۲ در بلومفونتین آفریقای جنوبی متولد شد. اما دوران کودکی او در آفریقا کوتاه بود. مادرش، میبل، تصمیم گرفت پسرانش در انگلستان تحصیل کنند. در سال ۱۸۹۶، پدرش، آرتور، در آفریقا درگذشت و رونالد جوان را در سهسالگی یتیم کرد. گفته میشود تالکین در دوران خردسالی در باغ خانهشان توسط یک عنکبوت بابون (نوعی رتیل) گاز گرفته شد، هرچند بعدها اظهار داشت که این حادثه باعث بیزاری او از عنکبوتها نشد؛ با این حال، طرفداران همواره گمانهزنی کردهاند که این تجربه ممکن است الهامبخش عنکبوتهای آدمخوار در آثار بعدی او بوده باشد.
پس از بازگشت به انگلستان، تالکین در سارهول، وست میدلندز، ساکن شد. این منطقه ترکیبی متناقض از بیرمنگامِ صنعتی و تاریک و حومهی روستایی ایدهآل با چمنهای سبز، درختان انبوه و یک آسیاب غلات بود. تالکین ساعتها در نزدیکی آسیاب سارهول بازی میکرد و بعدها، سارهول الهامبخش «شایر»، سرزمین خیالی و دوستداشتنی هابیتها، شد.
استعداد ذاتی: تالکین و زبانها
از همان ابتدا، مطالعات مورد علاقهی تالکین زبانها بودند. او توانست به راحتی بر زبانهای باستانی و مدرن، از جمله یونانی، لاتین، انگلیسی باستان و فنلاندی مسلط شود. او حتی در دوران کودکی برای سرگرمی زبانهای مخصوص خود را میساخت، از جمله نسخههای اولیهی زبانهای الفی که بعدها در نوشتههایش استفاده شدند.
در سال ۱۹۰۰، مادرش به مذهب کاتولیک گروید؛ تصمیمی که منجر به انزوای خانواده و فقر تالکین شد. با وجود سختی، او تا پایان عمرش به این ایمان وفادار ماند. اما تراژدی دیگری در سال ۱۹۰۴ با مرگ مادرش بر اثر دیابت، بر زندگی تالکین جوان وارد شد. خوشبختانه، کشیش کاتولیک آنها، پدر فرانسیس مورگان، سرپرستی رونالد ۱۲ ساله را بر عهده گرفت.
لوثین و برن: داستان یک عشق جاودانه
تالکین در ۱۶ سالگی با ادیت برت ۱۹ ساله، که او نیز یتیم بود، آشنا شد. رابطهی آنها به قدری جدی شد که پدر فرانسیس مورگان، که نگران تمرکز تالکین بر تحصیل بود، او را تا سن ۲۱ سالگی از دیدن یا مکاتبه با ادیت منع کرد.
تالکین که دلشکسته اما مطیع بود، منتظر ماند. کمی قبل از تولد ۲۱ سالگیاش، نامهای به ادیت نوشت و پیشنهاد ازدواج داد. ادیت، اگرچه به مرد دیگری نامزد کرده بود، در ملاقاتی در سال ۱۹۱۳، نامزدی قبلی خود را به هم زد و پیشنهاد تالکین را پذیرفت. این زوج در سال ۱۹۱۶ ازدواج کردند. تالکین بعدها تحسین خود را نسبت به همسرش ابراز کرد که حاضر شد با مردی ازدواج کند که «بدون شغل، با پول کم و بدون آیندهای جز احتمال کشته شدن در جنگ بزرگ» بود.
تالکین عاشق واقعی بود و ادیت الهامبخش او بود. او داستان عاشقانهی خودشان را به زوج داستانی عشاق ناکام: لوثین (دختر پادشاه الفی) و برن (یک انسان فانی) تبدیل کرد. این زوج در یک گور واحد دفن شدند و به دستور تالکین، نام «برن» زیر نام او و «لوثین» زیر نام ادیت بر سنگ قبرشان حک شده است؛ این نمادی از عشق جاودانهای است که حتی پس از مرگ نیز در «سرزمین میانه» ادامه یافت.
الهام از تراژدی: جنگ بزرگ و شکلگیری «سرزمین میانه»
تالکین در سال ۱۹۱۵ با اخذ مدرک درجه یک از آکسفورد، به عنوان ستوان دوم در نیروهای بریتانیایی ثبتنام کرد. او برای نبرد سوم (Somme Offensive) به جبههی غربی اعزام شد؛ نبردی که یکی از خونینترین نبردهای تاریخ بود و در آن بیش از یک میلیون نفر جان باختند.
تالکین شاهد وحشتهای جنگ سنگرها بود و در شرایط غیربهداشتی و دردناک زندگی کرد. او به «تب سنگر» مبتلا شد، مرضی که احتمالاً جان او را نجات داد؛ زیرا به دلیل بیماری، در نوامبر ۱۹۱۶ از جبهه دور شد. تمام دوستان نزدیک او، از جمله اعضای گروه ادبی T.C.B.S.، در جنگ کشته شدند.
تجربهی دست اول تالکین از نبرد، آگاهی عمیقی به او بخشید. تصور میشود مکانهایی مانند «مردابهای مرده» و «دروازه سیاه موردور» در ارباب حلقهها، و همچنین نبرد پنج سپاه در هابیت، از وحشتهای جنگ جهانی اول الهام گرفته شده باشند.
آکسفورد، «اینکلینگز» و خلق اولین هابیت (تالکین نویسنده)
پس از جنگ، تالکین در سال ۱۹۲۰ پستی را در دانشگاه لیدز پذیرفت، اما در نهایت در سال ۱۹۲۵، به آکسفورد بازگشت و به مقام استادی کرسی زبان آنگلوساکسون رسید.
او در آکسفورد با دوست و همکارش سی.اس. لوئیس (نویسندهی نارنیا) دوست شد. این دو مرد به دلیل علاقهی مشترکشان به اسطورهشناسی، گروه ادبی غیررسمیای به نام «اینکلینگز» (The Inklings) را تشکیل دادند. تالکین عادت داشت نسخههای خطی کارهای در دست نگارش خود (از جمله شعر اصلی، بخشهایی از هابیت و هر فصل جدید از ارباب حلقهها) را با این گروه به اشتراک بگذارد و بازخوردهای ارزشمندی دریافت کند.
در یک روز گرم تابستانی در سال ۱۹۲۸، تالکین که مشغول تصحیح برگههای امتحانی بود (کاری که آن را «روحفرسا» توصیف میکرد)، به یک صفحه خالی رسید و بیمقدمه نوشت:
«در سوراخی در زمین، هابیتی زندگی میکرد.»
تالکین بعدها گفت: «نامها همیشه داستانی را در ذهن من ایجاد میکنند. فکر کردم بهتر است بفهمم هابیتها چگونه هستند.» و بدین ترتیب، او داستانی را برای تعریف برای فرزندان کوچکش و به اشتراک گذاشتن با «اینکلینگز» خلق کرد.
هابیت و ارباب حلقهها: مجموعه کتاب های تالکین
آثار تالکین شهرت جهانی دارند، و اگر به دنبال خرید کتاب های تالکین هستید، این دو اثر ستون اصلی فانتزی مدرن محسوب میشوند:
۱. هابیت جی. آر. آر. تالکین (The Hobbit)
نسخهی ناتمام هابیت در سال ۱۹۳۶ به دست سوزان داگنال، از انتشارات جورج آلن و آنوین، رسید. او تالکین را متقاعد کرد تا داستان را کامل کند. کتاب در سال ۱۹۳۷ منتشر و فوراً پرفروش شد. این کتاب امروز بیش از ۱۰۰ میلیون نسخه در سراسر جهان فروخته و به بیش از ۵۰ زبان ترجمه شده است.
هابیت با توصیفات رنگارنگ خود از سرزمین میانه و شخصیتهای پیچیدهاش، غنی و جذاب است. آنچه این داستان را متمایز میکند، عمق احساس و شجاعت اخلاقی است که تالکین در آن میبافد. بیلبو بگینز، شخصیت اصلی داستان، اگرچه «فقط یک هابیت کوچک» است، اما با شجاعت درونیاش، گنج بزرگ آرکناستون را پنهان میکند و به محاصرهکنندگان میدهد تا از آن به عنوان اهرم چانهزنی استفاده کنند؛ زیرا او حس میکرد حرص و طمعی وسواسآمیز بر رهبر دورفها، ثورین، غلبه کرده است.
۲. ارباب حلقهها (The Lord of the Rings)
پس از موفقیت هابیت، ناشر از تالکین درخواست دنباله کرد. شاهکار تالکین، ارباب حلقهها، ابتدا در سه بخش بین سالهای ۱۹۵۴ و ۱۹۵۵ منتشر شد: ۱. یاران حلقه، ۲. دو برج، و ۳. بازگشت پادشاه. نوشتن این اثر بیش از یک دهه طول کشید.
ناشران در ابتدا فکر میکردند انتشار این کتاب ناچیز خواهد بود، اما جذابیت عمومی ارباب حلقهها را به شدت دست کم گرفتند. در اواسط دهه ۱۹۶۰، یک نسخه شومیز غیرقانونی در آمریکا منتشر شد که توجه خوانندگان را جلب کرد و منجر به شکلگیری نوعی فرقهی ادبی فانتزی شد و تالکین را به مردی ثروتمند تبدیل کرد. جالب است بدانید که تالکین از این شهرت ناگهانی چندان خرسند نبود، زیرا برخی طرفداران مشتاق (که او آنها را دیوانه خطاب میکرد) با خانهاش تماس میگرفتند و مصرانه میخواستند بدانند آیا فرودو در مأموریتش موفق شده است یا خیر!
سیلماریلیون و ترتیب کتاب های تالکین (آثار جی آر آر تالکین)
هابیت و ارباب حلقهها تمام شهرت را به خود اختصاص دادهاند، اما تالکین مجموعه آثار تالکین متعددی را در طول زندگی خود نوشت، از جمله مقالات دانشگاهی تأثیرگذاری مانند «بیوولف، هیولاها و منتقدان» و همچنین آثار تخیلی دیگر.
پس از مرگ او، پسرش کریستوفر تالکین اطمینان حاصل کرد که آثار ناتمام پدرش منتشر شوند. بنابراین، اگر کسی بخواهد ترتیب خواندن کتاب های تالکین را بر اساس جهانسازی اصلی دنبال کند، باید به سراغ این آثار برود:
• سیلماریلیون (The Silmarillion): این کتاب که تالکین بخشهایی از آن را پس از هابیت به ناشر ارائه داد (اما به دلیل «وجود بیش از حد شعر» رد شد)، تاریخ باستانی و اساطیری سرزمین میانه را از زمان خلقت تا پیش از وقایع ارباب حلقهها روایت میکند. داستان کامل برن و لوثین نیز به عنوان بخشی از این حماسه منتشر شد.
• قصههای ناتمام نومهنور و سرزمین میانه (Unfinished Tales of Númenor and Middle-earth): مجموعهای از نوشتههای ناقص و مقالات دیگر که پس از مرگ او منتشر شدند.
• نامههای بابا نوئل (Letters from Father Christmas): تالکین از سال ۱۹۲۰ تا ۱۹۴۲، هر کریسمس نامههای مصور تخیلیای را برای فرزندانش مینوشت که پس از مرگش منتشر شدند.
میراث جاودانه: بنیاد تالکین و افتخارات
تالکین تا ابد یک چهرهی ادبی مورد ستایش باقی خواهد ماند، زیرا آثار زندگی او همچنان الهامبخش ژانر فانتزی است. شخصیتها و مکانهای او در سراسر جهان به نامهایی برای خیابانها، شرکتها و حتی سیارکها (مانند سیارک بیلبو بگینز و سیارک تالکین) تبدیل شدهاند.
در سال ۱۹۷۲، او توسط ملکه الیزابت دوم به مقام فرماندهی والا مقام امپراتوری بریتانیا منصوب شد و بعدها ارباب حلقهها به عنوان «محبوبترین رمان» بریتانیا (۲۰۰۳) شناخته شد.
از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳، سهگانهی فیلم ارباب حلقهها به کارگردانی پیتر جکسون با موفقیت باورنکردنی و کسب جوایز اسکار متعدد منتشر شد. و اخیراً، بنیاد تالکین حق اقتباسهای تلویزیونی دیگری از جهان او را برای آمازون فراهم کرده است. سرزمین میانه تالکین قطعاً «هدیهای است که همچنان ادامه دارد».